Kur vdisni, në njërën faqe, një kapitull i jetës – për të cilën njerëzit mendojnë se ka qenë e tërë jeta juaj – kryhet. Ai ka qenë vetëm një kapitull në librin i cili ka kapituj të pafundmë. Njëri kapitull është kryer, por libri nuk është mbyllur. Vetëm ktheje faqen dhe kapitulli tjetër zë fill.
Personi që vdes fillon ta vizualizojë jetën e vet të ardhshme. Ky është fakt i njohur se kjo ndodh para se kapitulli të jetë kryer. Ngandonjëherë ndodh që personi të kthehet nga vetë skaji i vdekjes. Për shembull, personi mbytet në ujë dhe pastaj disi arrijnë ta shpëtojnë. Ai është gati se në komë, është plot ujë, i është dhënë frymë artificiale dhe disi e kanë shpëtuar. Ai ka qenë në vetë skajin e përfundimit të kapitullit. Njerëzit e tillë pastaj shfaqin fakte interesante.
Njëri prej tyre është se, në çastin e fundit, kur ka ndier se po vdes, e se ishte gati çdo gjë, e tërë jeta e tij e kaluar ka ardhur para tij në një vezullim – krejt nga lindja e deri në atë moment. Në një sekondë të vetme ai ka parë krejt çfarë i ka ndodhur, çfarë ka mbajtur në mend, e po ashtu edhe atë që kurrë më parë nuk i është kujtuar, si dhe shumë gjëra që madje as s’i ka vënë re e për të cilat nuk ka qenë i vetëdijshëm se kanë qenë pjesë e memories së tij. I tërë filmi i kujtimeve është zhvilluar aq shpejt, në vezullim - dhe ajo ka qenë vetëm në një sekondë, sepse ata kanë qenë duke vdekur dhe nuk kanë pasur kohë si në kinema që atë film ta shikojnë ngejshëm.
Madje edhe nëse e shihni tërë filmin, nuk mund ta lidhni tërë tregimin me detajet e vogla të parëndësishme. Por krejt kalon para tij – ky është fenomen i padyshimtë dhe tejet interesant. Para se ta përfundojë kapitullin e jetës së vet njeriu përsëri i përmbledh të gjitha përvojat e veta, gjakimet e parealizuara, pritjet, dëshpërimet, frustrimet, vuajtjet, gëzimet – të gjitha. Njeriu që po vdes i sheh të gjitha këto para se të shkojë më tej, përsëri të gjitha këto i përmbledh pasi që trupi i tij po e lë: Kjo mendje nuk ka për të qenë më me të, ky tru më nuk shkon me të. Por gjakimi i liruar prej mendjes ka për t’u mbërthyer për shpirtin e tij dhe ai gjakim ka për të vendosur për jetën e tij të ardhshme. Çfarëdo që të ketë mbetur e paplotësuar, ajo ka për ta kthyer në kahen e plotësimit të atij qëllimi.
Prandaj, ajo që bëni në çastin e vdekjes suaj do të përcaktojë se çfarë do të jetë lindja juaj e re. Shumica e njerëzve vdesin në ngërçin më të madh – me ngërç duke u mbajtur për jetën. Ata nuk dëshirojnë të vdesin dhe njeriu mund t’i kuptojë se pse ata nuk dëshirojnë të vdesin. Vetëm në çastin e asaj vdekjeje ata e njohin faktin se në të vërtetë as nuk kanë jetuar. Jeta thjesht ka kaluar si ëndërr, dhe vdekja ka ardhur. Tashmë nuk ka kohë për jetë, vdekja ka trokitur në derë. E atëherë kur ka qenë koha për jetë, ju keni bërë një mijë e një marrëzi, duke humbur kështu kohën tuaj më me gëzim sesa të jetonit.
Vetëm shikojini njerëzit në çastin e vdekjes. Vuajtja e tyre nuk është shkaku i peshës së vdekjes. Vdekja nuk është fare e dhembshme, ajo është krejtësisht e padhembje. Ajo është kënaqësi e vërtetë, ajo është e ngjashme me gjumin e thellë. A është gjumi i thellë i dhembshëm? Por ata nuk janë të brengosur shkaku i vdekjes, i gjumit të thellë dhe kënaqësisë, ata janë të brengosur meqë e dinë se gjumi i thellë është jashtë kontrollit të tyre. Frika është vetëm për një gjë: për humbjen e vetëdijes dhe hyrjen në të panjohurën. Guximi pikërisht është e kundërta nga frika. Frika nga vdekja pa dyshim është frika më e madhe dhe më destruktive për guximin tënd.
Prandaj mund t’ju sugjeroj vetëm një gjë: tashmë nuk mund t’i ktheheni vdekjes suaj të kaluar, por për këtë mund ta bëni një gjë tjetër: Përherë të jeni të gatshëm dhe të shkoni nga e njohura kah e panjohura, në çfarëdo qoftë, në cilëndo përvojë. Pikërisht të hidheni në diçka që është e re... në risinë e saj, në freskinë e saj, atëherë kjo është magjepsëse. Ky është guxim. Madje është më mirë nëse e panjohura është treguar më e keqe sesa e njohura – nuk është aty esenca.
Njerëzit thonë: krejt çfarë është e vjetër nuk është edhe e artë. Unë them: madje edhe nëse krejt e vjetra është e artë, harroje. Zgjidhe të renë – ari apo jo, kjo s’ka rëndësi.
Fillo me anë të ushtrimeve të thjeshta, e kjo është: përherë mbaje në mend, kurdo që të kesh rast për zgjedhje, ti zgjidh diçka të re, të panjohur, të rrezikshme, të pasigurt, dhe sigurisht nuk do të jesh në humbje. Vetëm në këtë mënyrë – kësaj here vdekja mund të jetë përvojë mjaft zbulimtare.
Guximi do të mbërrijë tek ti. Vetëm fillo me formulën e thjeshtë: kurrë mos e huq të panjohurën. Përherë zgjidhe të panjohurën dhe nisu papërmbajtshëm drejt saj. Madje edhe po qe se vuan, ai është çmimi i asaj – ajo përherë paguhet. Ti përherë del prej saj më i pjekur, më i vendosur, më inteligjent.

Bibla e Rajnesh-it, libri IV
6 shkurt 1985, mbrëmje
Tej përndritjes
5 tetor 1986

Shqipëroi: Hasan Hamëzbala

(Nga libri:"VDEKJA ËSHTË FIKSION"